dinsdag 27 augustus 2013

Paulus: what's in a name?

Je naam is belangrijk. Niet alleen in de Bijbel, maar bij alle ouders speelt het geven van een naam een belangrijke rol. Hoe zullen we de kleine noemen? In vorige geslachten was het vernoemen van een baby naar (groot)ouders een bijna verplichte gewoonte. Zelfs in de Bijbel kom je dat tegen: als Johannes (de latere Doper) van zijn moeder zijn naam ontvangt is er alom verbazing: niemand in zijn familie draagt die naam! Dus maar even bij de vader navragen of hij dit echt wil! En ja hoor: ook Zacharias wil dat hij Johannes zal heten, zoals de engel hem bevolen heeft.

Dit geeft al aan, dat een naam in de Bijbel niet zomaar lukraak gekozen wordt. Elke Bijbelse naam heeft een betekenis. Soms verandert God iemands naam, omdat die iets weergeeft van zijn karakter of omdat er een belangrijke verandering in diens leven plaatsvindt. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Abram die door God Abraham wordt genoemd en Sarai Sara, maar ook Jakob, die de nieuwe naam Israel ontvangt op een cruciaal moment in zijn leven.

Het is dus helemaal niet zo gek te denken dat iets dergelijks ook bij Saul(us) aan de hand zou kunnen zijn. Als zijn naam in Handelingen 13:9 verandert van Saulus in Paulus, zou het niet onlogisch zijn te denken dat er een belangrijke verandering plaatsvindt in zijn leven. En die is inderdaad ook terug te vinden: terwijl hij tot op dat moment in de synagoge van Antiochie zijn werk als profeet en/of leraar had gedaan, zondert de Heilige Geest hem nu af om de Grieks-Romeinse wereld in te trekken.

Toch is er een 'maar'. 

Want waar naamsveranderingen in de Bijbel door God werden aangegeven, is dat in Handelingen 13 niet het geval. Er wordt simpelweg vermeld: 'Doch Saulus, anders gezegd Paulus...'. Paulus vermeld later zelf dat hij het Romeins staatsburgerschap bezit door geboorte. Ook in het Romeinse rijk werden namen al vastgelegd. Zeker zoiets belangrijks als je staatsburgerschap werd geadministreerd. Met welke naam zouden zijn ouders hem hebben laten opnemen in de registers? Sha'ul was te Hebreeuws. En daar zat nog een ander probleem aan vast. Het was niet bepaald een aardige naam in het Grieks! 

Dat heb je zo als je namen van de ene taal gaat gebruiken in de andere. In Engels sprekende landen wordt stiekem gegniffeld als een Hollander met de naam Dick langskomt. Die naam is daar namelijk straattaal voor het mannelijk geslachtsdeel. Zo wil je toch niet heten?

Iets dergelijks is aan de hand met de naam Sha'ul, die wordt vergriekst tot Saulos of Saulus. Die naam wil je je kind echt niet aandoen! Saulos is namelijk een Grieks woord dat 'verwaand' of 'hoogmoedig' betekent. Stel je voor: daar komt Gods apostel voor de niet-Joden aan: 'He, hoogmoedige...'. 
Natuurlijk kan dat niet. 

Dús... zodra Paulus in contact komt met een niet-Joodse landvoogd, gebruikt hij niet zijn Hebreeuwse naam, die ongetwijfeld gegniffel zou veroorzaken, maar de Romeinse naam die hij sinds zijn geboorte óók al droeg.

Sommigen zullen in mijn blogje een poging zien de 'naamswijziging' van Paulus weg te verklaren. Dat is niet mijn bedoeling. Het viel mij namelijk op dat er wel erg grote verschillen zijn met andere naamsveranderingen in de Schrift, die allemaal door God werden aangezet. Deze niet! In zo'n geval ga ik dan andere verklaringen zoeken, en heb een plausibele gevonden in wat ik hierboven heb genoteerd. 

Het Grieks van  Handelingen 13:9 geeft ook geen enkele aanleiding voor een naamsverandering. Er staat simpelweg: 'Saulos echter, die ook Paulos'. Verder niets. Wij vullen dat aan om er begrijpelijk Nederlands van te maken met 'heette', of vertalen het zoals de NBG dat doet met 'Saulus, anders gezegd Paulus'. 
Nergens een aanwijzing dat het om een naamsverandering zou gaan. Eerder dat hij overschakelt van zijn Hebreeuwse naar zijn Grieks-Romeinse naam: 'óók'.

Persoonlijk vind ik deze verklaring een stuk aannemelijker dan een verklaring die probeert zware theologische lading aan deze naamsverandering te geven. Niet omdat ik iets tegen theologie heb - ik ben er zelf in opgeleid - maar omdat ik geloof dat je de Schrift het beste kunt lezen ontdaan van alle later toegevoegde theologie. Niets meer en niets minder.